Trends

De cijfers achter prevalentie internationaal laten een sterke stijging zien sinds ongeveer 2010, met een opvallende verschuiving van een traditionele meerderheid mannelijk geboren naar een meerderheid vrouwelijk geboren adolescenten. In Nederland steeg het aantal aanmeldingen bij de centra in Amsterdam en Leiden van enkele tientallen per jaar (begin jaren negentig) naar ruim duizend per jaar (rond 2022).

Internationale vergelijking

Vergelijkbare patronen worden gerapporteerd in Zweden (Karolinska/Socialstyrelsen), Finland (THL/Hilden), het VK (GIDS) en de VS. Karolinska (2021), UKOM (2023) en de Cass Review (2024) benoemen deze epidemiologische sprong expliciet als ongekend in andere medische domeinen. Een vertienvoudiging in 10 jaar van een chronische conditie is in de epidemiologie zeldzaam zonder externe causale factor.

Mogelijke verklaringen

Vier mogelijkheden worden in de literatuur besproken: betere zichtbaarheid van een bestaande populatie, ontmaskering door verbeterde diagnostiek, sociaal-besmettelijke verspreiding via online communities (Littman 2018), en diagnostische verbreding waardoor meer adolescenten onder de noemer vallen. De Cass Review concludeert dat alleen zichtbaarheid de stijging niet verklaart en dat sociale en digitale factoren waarschijnlijk een substantiële bijdrage leveren.

Persistence en desistance

Steensma (2013) vond dat 73-88 procent van de kinderen met genderdysforie desisteert in de adolescentie. De Vries (2014) is veel geciteerd voor positieve uitkomsten van het Dutch Protocol, maar Biggs (2023) bekritiseert de methodologie. Detransitie wordt in recente cohorten (Littman 2021, UKOM 2023) significant frequenter gerapporteerd. Concrete percentages variëren met definitie en follow-up tussen 7 en 30 procent.

Beleidsbetekenis

De cijfers vormen de empirische rugdek van richtlijnherzieningen. Wanneer de patiëntenpopulatie demografisch fundamenteel verandert, kan onderzoek op de oude populatie niet zonder meer naar de nieuwe worden geëxtrapoleerd. Dit punt is door SBU, Cass en COHERE expliciet benoemd als reden om de gehele evidentiebasis opnieuw door te lichten.

Context binnen het transgenderdebat

Dit onderwerp staat niet op zichzelf. De Cass Review (2024), het NICE-evidence-review (2020, 2021), SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) bieden samen het overzicht waarbinnen vrijwel elk thema rond transgenderidentiteit moet worden geplaatst. Hun gezamenlijke conclusie is dat de evidentiebasis voor medische transitiebehandelingen bij minderjarigen zwak is en dat psychosociale zorg eerste lijn moet zijn. Wie alleen naar afzonderlijke studies kijkt, mist deze convergentie van internationale conclusies.

1. Cass H. Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. London: NHS England; 2024.
2. Steensma TD, McGuire JK, Kreukels BP, Beekman AJ, Cohen-Kettenis PT. Factors associated with desistence and persistence of childhood gender dysphoria: a quantitative follow-up study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2013;52(6):582-90.
3. de Vries ALC, McGuire JK, Steensma TD, Wagenaar ECF, Doreleijers TAH, Cohen-Kettenis PT. Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics. 2014;134(4):696-704.
4. Littman L. Parent reports of adolescents and young adults perceived to show signs of a rapid onset of gender dysphoria. PLoS ONE. 2018;13(8):e0202330.
5. Hilden M. Outcomes of pediatric gender identity service - Finland 1996-2019. UKOM/THL report. Helsinki; 2023.