Frequentie

De comorbiditeit beschreven in transgenderidentiteit en ocd komt in klinische populaties met genderdysforie aanzienlijk vaker voor dan in de algemene bevolking. Studies in Nederland (Amsterdam UMC), Zweden (Karolinska) en het VK (GIDS) laten percentages zien van 30 tot 70 procent voor één of meer comorbide diagnoses. Onder vrouwelijk geboren adolescenten met laat-ontstane dysforie zijn deze percentages het hoogst.

Verklaringsmodellen

Drie hoofdmodellen worden besproken. Het minority-stress model stelt dat comorbiditeit gevolg is van maatschappelijke afwijzing. Het comorbiditeitsmodel stelt dat de gendervraag voortkomt uit of versterkt wordt door onderliggende problematiek. Het ROGD-model (Littman 2018) stelt dat sociale besmetting en peer-invloed een rol spelen bij plotselinge identiteitsclaims, met name in vriendengroepen waar meerdere leden binnen korte tijd transitioneren.

Implicaties voor diagnostiek

De DSM-5-TR vereist dat comorbide stoornissen apart worden behandeld of in elk geval expliciet meegewogen. Zorg die uitsluitend op de gendervraag focust, mist het bredere klinische beeld. De Cass Review (2024) wijst er op dat in GIDS-dossiers comorbide problemen vaak summier werden beschreven en zelden tot gerichte behandeling leidden vóór medische transitiestappen.

Behandeling

Eerste-lijns interventie is psychosociale zorg gericht op de comorbide problematiek. Pas wanneer deze gestabiliseerd is, kan een vraag over gender opnieuw worden beoordeeld. Cass (2024) en COHERE (2020) bevelen deze volgorde uitdrukkelijk aan. SBU (2022) onderschrijft dat medicalisering bij comorbide adolescenten alleen in onderzoekssetting verantwoord is.

Onderzoek

Longitudinale studies (Steensma 2013, De Vries 2014) en recente reviews bevestigen dat een aanzienlijk deel van de jongeren met genderdysforie + comorbiditeit desisteert of detransitioneert wanneer onderliggende problematiek wordt behandeld. Littman (2021) documenteerde 100 detransitioners van wie de meerderheid achteraf aangaf dat comorbide problematiek bij eerste beoordeling onvoldoende was uitgewerkt.

Context binnen het transgenderdebat

Dit onderwerp staat niet op zichzelf. De Cass Review (2024), het NICE-evidence-review (2020, 2021), SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) bieden samen het overzicht waarbinnen vrijwel elk thema rond transgenderidentiteit moet worden geplaatst. Hun gezamenlijke conclusie is dat de evidentiebasis voor medische transitiebehandelingen bij minderjarigen zwak is en dat psychosociale zorg eerste lijn moet zijn. Wie alleen naar afzonderlijke studies kijkt, mist deze convergentie van internationale conclusies.

1. Cass H. Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. London: NHS England; 2024.
2. de Vries ALC, McGuire JK, Steensma TD, Wagenaar ECF, Doreleijers TAH, Cohen-Kettenis PT. Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics. 2014;134(4):696-704.
3. Steensma TD, McGuire JK, Kreukels BP, Beekman AJ, Cohen-Kettenis PT. Factors associated with desistence and persistence of childhood gender dysphoria: a quantitative follow-up study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2013;52(6):582-90.
4. Zucker KJ. Adolescents with gender dysphoria: reflections on some contemporary clinical and research issues. Arch Sex Behav. 2019;48(7):1983-92.
5. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.