Transgenderidentiteit en angststoornissen

Frequentie

De comorbiditeit beschreven in transgenderidentiteit en angststoornissen komt in klinische populaties met genderdysforie aanzienlijk vaker voor dan in de algemene bevolking. In een Finse registerstudie had 45,7 procent van de naar de genderklinieken verwezen jongeren vóór de verwijzing gespecialiseerde psychiatrische zorg nodig, tegen 15,0 procent van de leeftijdsgenoten (bron). Onder vrouwelijk geboren adolescenten met laat-ontstane dysforie zijn deze percentages het hoogst.

Verklaringsmodellen

Drie hoofdmodellen worden besproken. Het minority-stress model stelt dat comorbiditeit gevolg is van maatschappelijke afwijzing. Het comorbiditeitsmodel stelt dat de gendervraag voortkomt uit of versterkt wordt door onderliggende problematiek. Het ROGD-model (Littman 2018) stelt dat sociale besmetting en peer-invloed een rol spelen bij plotselinge identiteitsclaims, met name in vriendengroepen waar meerdere leden binnen korte tijd transitioneren.

Implicaties voor diagnostiek

Volgens de Cass Review moeten alle relevante diagnoses systematisch worden vastgelegd en meegewogen, omdat de clinicus moet weten welke aandoening hij behandelt (bron). Zorg die uitsluitend op de gendervraag focust, mist het bredere klinische beeld. Een toetsingsgroep van NHS England vond dat de aanpak bij GIDS vanaf binnenkomst overwegend affirmatief en niet-exploratief leek.

Behandeling

Eerste-lijns interventie is psychosociale zorg gericht op de comorbide problematiek. Pas wanneer deze gestabiliseerd is, kan een vraag over gender opnieuw worden beoordeeld. COHERE (2020) schrijft dat tijdens een psychiatrische stoornis die de ontwikkeling belemmert geen conclusies te trekken zijn over de stabiliteit van de genderidentiteit (bron); Socialstyrelsen (2022) beveelt hormonale behandeling van minderjarigen in onderzoeksverband aan, daarbuiten alleen in uitzonderlijke gevallen (bron).

Onderzoek

Of genderdysforie verdwijnt wanneer bijkomende problemen worden behandeld, is weinig onderzocht. Littman (2021) vond dat 55 procent van 100 detransitioners vond dat ze vóór de transitie geen adequate beoordeling hadden gekregen, en dat 38 procent de dysforie achteraf toeschreef aan iets specifieks zoals trauma, misbruik of een psychische aandoening (bron).

Context binnen het transgenderdebat

Dit onderwerp staat niet op zichzelf. De Cass Review (2024), het NICE-evidence-review (2020, 2021), SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) bieden samen het overzicht waarbinnen vrijwel elk thema rond transgenderidentiteit moet worden geplaatst. Hun gezamenlijke conclusie is dat de evidentiebasis voor medische transitiebehandelingen bij minderjarigen zwak is en dat psychosociale zorg eerste lijn moet zijn. Wie alleen naar afzonderlijke studies kijkt, mist deze convergentie van internationale conclusies.

1. Cass H. Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. London: NHS England; 2024.
2. de Vries ALC, McGuire JK, Steensma TD, Wagenaar ECF, Doreleijers TAH, Cohen-Kettenis PT. Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics. 2014;134(4):696-704.
3. Steensma TD, McGuire JK, Kreukels BP, Beekman AJ, Cohen-Kettenis PT. Factors associated with desistence and persistence of childhood gender dysphoria: a quantitative follow-up study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2013;52(6):582-90.
4. Zucker KJ. Adolescents with gender dysphoria: reflections on some contemporary clinical and research issues. Arch Sex Behav. 2019;48(7):1983-92.
5. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA; 2022.